Mahkemenin “sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına” dediği an, salondakilerin çoğu ne olduğunu tam anlamaz. Ceza verildi mi, verilmedi mi? Sicile işleyecek mi? İşe girerken sorun çıkarır mı?
Kısa cevap şu: Mahkeme bir ceza belirledi ama bu kararı şimdilik açıklamadı. Beş yıl boyunca kurallara uyarsanız karar hiç açıklanmayacak ve dava düşecek.
CMK 231/5’e göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), mahkemenin kurduğu hükmün sanık hakkında hukuki bir sonuç doğurmaması demek. Tek istisna müsadereyle ilgili hükümler.
Mahkeme yargılamayı yapar, suçu sabit görür ve bir ceza belirler. Ancak bu hükmü açıklamaz, beş yıllık bir denetim süresi başlatır. Bu sürenin sonu iki şekilde biter:
“HAGB kalktı mı” sorusunun cevabı hayır. 7589 sayılı Kanunla (12. Yargı Paketi) CMK 231 yeniden yazıldı ve kurum yürürlükte.
Mahkemenin HAGB kararı verebilmesi için önce ceza sınırının uygun olması gerekiyor. Verilen ceza 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası olmalı.
Bu sınır içindeki bir cezada CMK 231/6’ya göre üç şartın birlikte bulunması gerekiyor:
Zararı hemen ödeyemeyen kişiler için de bir yol var. CMK 231/9’a göre mahkeme, zararın denetim süresi boyunca aylık taksitlerle tamamen ödenmesi şartıyla da HAGB kararı verebiliyor.
Bu şartlar varsa bile HAGB bir hak değil. Mahkeme “karar verilebilir” yetkisini kullanır. Ayrıca CMK 231/14’e göre işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sırasında işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılan suçlarda HAGB uygulanmıyor. Uzlaşmaya ilişkin hükümler de saklı tutuluyor.
CMK 231/7’ye göre açıklanması geri bırakılan hükümdeki hapis cezası ertelenemez. Kısa süreli bir hapis cezasıysa seçenek yaptırımlara da çevrilemez. Yani HAGB, erteleme ve paraya çevirme gibi diğer imkânlarla aynı anda kullanılamıyor. Bu imkânlardan biri seçiliyor.
CMK 231/8’e göre HAGB kararıyla sanık beş yıl denetim süresine tabi tutuluyor. Bu sürenin kuralları şöyle:
CMK 231/11’e göre kişi denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlerse ya da denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranırsa, mahkeme hükmü açıklar. Bu durumda başta belirlenen ceza uygulanır hâle gelir.
Kanun bu noktada mahkemeye bir esneklik de tanıyor. Mahkeme, yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirip şunlardan birine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabiliyor:
Açıklanan ya da yeniden kurulan bu hükme itiraz edilebiliyor. İtiraz mercii yalnızca bu fıkradaki koşullarla sınırlı bir inceleme yapıyor.
Burada bir ayrıntıya dikkat edin: Hükmün açıklanmasına yol açan, kasıtlı yeni bir suç. Dikkatsizlikten kaynaklanan, yani taksirli bir suç kanundaki bu sebeplerden biri değil.
CMK 231/12’ye göre HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabiliyor. Bölge adliye mahkemesinin kararlarına ise 286. maddeye göre temyiz yolu açık. İstinaf ve temyizde karar hem usul hem esas yönünden inceleniyor.
HAGB kararını ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi ya da Yargıtay vermişse temyiz yoluna gidilebiliyor.
Sanık açısından burada önemli bir soru var: Beraat beklentisi varsa HAGB kararını kanun yoluna taşımak mı, yoksa kabul etmek mi daha uygun? Bu, dosyanın içeriğine göre bir avukatla birlikte değerlendirilmesi gereken bir karar.
Hayır, adli sicile işlemiyor. CMK 231/13’e göre HAGB kararları bunlara özgü ayrı bir sisteme kaydediliyor. Bu kayıtlar yalnızca bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim ya da mahkeme isterse kullanılabiliyor.
Bu yüzden e-Devlet’ten alınan adli sicil kaydında HAGB görünmüyor. Adli sicil ve arşiv kayıtlarının ne zaman silindiğini sabıka kaydı yazımızda anlattık.
Kanunun kendisi HAGB’nin “hukuki bir sonuç doğurmadığını” söylüyor. Kayıtlar da adli sicilde değil, ayrı bir sistemde tutuluyor. Bu nedenle HAGB, kural olarak bir mahkûmiyet gibi değerlendirilmiyor.
Ancak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması gerektiren kadrolarda, kurumların HAGB’yi nasıl değerlendireceği ve bu konudaki yargı kararları farklılık gösterebiliyor. Kamu görevine başvuracaksanız kendi kurumunuzun mevzuatını ve güncel içtihatları bir avukatla kontrol edin.
HAGB nedir, kısaca?
Mahkemenin verdiği 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasını açıklamaması ve 5 yıllık denetim süresi başlatmasıdır. Kişi bu süreyi kurallara uygun geçirirse dava düşer.
HAGB kalktı mı?
Hayır. 7589 sayılı Kanunla CMK 231 yeniden düzenlendi ve HAGB yürürlükte.
HAGB bozulursa ne olur?
Denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenir ya da yükümlülüklere uyulmazsa mahkeme hükmü açıklar. Mahkeme cezanın bir kısmının infaz edilmemesine, ertelenmesine ya da seçenek yaptırıma çevrilmesine de karar verebilir.
HAGB sabıka kaydında görünür mü?
Hayır. Ayrı bir sistemde tutuluyor ve yalnızca yargı mercileri tarafından soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak görülebiliyor.
HAGB için zararı hemen ödemek şart mı?
Zararın giderilmesi şart. Ancak hemen ödenemiyorsa, denetim süresince aylık taksitlerle ödenmesi koşuluyla da HAGB kararı verilebiliyor.
İkinci kez HAGB alınabilir mi?
Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle yeniden HAGB kararı verilemez. Ayrıca HAGB’nin şartlarından biri, daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamak.
Adli Para Cezası Ödenmezse Ne Olur?
Tüm itiraz süreleri tek sayfada: Ceza, ödeme emri ve kararlara nereye, kaç gün içinde itiraz edileceğini İtiraz Süreleri Rehberi‘nde bulabilirsiniz.
Son güncelleme: · Yazar: Ahmet Rıfat Albuz
Bu yazı yürürlükteki mevzuata dayanarak genel bilgi vermek için hazırlandı. Hukuki bir sorununuz varsa ilgili kuruma ya da bir avukata danışın.
1
Sosyal Medya Hesabı Neden Kapatılır? Platform Kuralları ve İtiraz
2
Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu Cezası (TCK 134): Sosyal Medya İfşası 2-5 Yıl
3
KVKK Cezası Ne Kadar? Şirketlere 17 Milyon TL’ye Kadar Para Cezası, Kişilere Hapis: Fark ve Şikâyet Yolu
4
Dolandırıldım, Ne Yapmalıyım? İlk 24 Saatte Atılacak Adımlar ve Param Geri Gelir mi?
5
Gizli Ses Kaydı Almak Suç mu, Delil Sayılır mı? TCK 133 Cezası ve Yargıtay Yaklaşımı
