Adli Para Cezası Ödenmezse Ne Olur? Hapse Çevrilme, Taksit ve Kamuya Yararlı İş

0

BEĞENDİM

0

Adli Para Cezası Ödenmezse Ne Olur? Hapse Çevrilme, Taksit ve Kamuya Yararlı İş

Mahkeme kararında “adli para cezası” ifadesini gören birçok kişi bunu trafik cezası gibi bir şey sanıyor. “Vergi dairesine borç yazılır, bir gün öderim” diye düşünüyor. Oysa ikisi aynı şey değil. Adli para cezası bir suç karşılığında verilir. Ödenmezse borç olarak kalmaz, hapis cezasına dönüşür.

Neyse ki kanun, hapse dönüşmeden önce birkaç basamak öngörüyor. Hangi basamakta ne yapabileceğinizi bilirseniz cezayı hapse dönüşmeden ödeyebilirsiniz.

Adli para cezası ile idari para cezası arasındaki fark

İdari para cezalarının tahsil sürecini idari para cezası ödenmezse ne olur yazımızda anlattık.

Adli para cezası nasıl hesaplanır, günlüğü ne kadar?

TCK 52’ye göre hâkim iki ayrı rakam belirler:

1. Gün sayısı. Kanunda aksine bir hüküm yoksa en az 5, en fazla 730 gün.
2. Bir günün karşılığı. En az 100 TL, en fazla 500 TL. Hâkim bu tutarı kişinin ekonomik ve şahsi durumuna göre takdir eder.

Ödenecek tutar bu iki rakamın çarpımıdır. Karar metninde gün sayısı ve günlük tutar ayrı ayrı yazılır.

Örnek: Hâkim 300 gün ve günlüğü 100 TL belirlediyse ceza 30.000 TL olur. Bu hesap, ceza ödenmediğinde hapse çevrilecek gün sayısını da belirler. Bu örnekte 300 gün hapis anlamına gelir.

Bazı durumlarda kısa süreli hapis cezası da adli para cezasına çevrilebilir (TCK 50). Ancak suç tanımında hapis ile adli para cezası seçimlik olarak öngörülmüşse ve hâkim hapis cezasını seçmişse, bu hapis cezası artık paraya çevrilemez.

Ceza kesinleşince ne olur? Ödeme emri

İnfaz Kanunu 106’ya göre süreç şöyle işler:

1. Kesinleşen karar Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
2. Savcı, 30 gün içinde hükümlüye bir ödeme emri tebliğ eder. Ödeme emri, karardaki adrese gönderilir. Adres değiştiyse bunu bildirmek hükümlünün sorumluluğundadır. Bildirilmemişse eski adrese yapılan tebligat geçerli sayılır.
3. Cezanın nereye ve hangi süre içinde ödeneceği ödeme emrinde yazar. Süreyi ödeme emrinden takip edin.

Taksit hakkı: İki ayrı yol

Hâkimin verdiği taksit (TCK 52/4): Hâkim, kararda bir yıla kadar ödeme süresi (mehil) verebilir ya da cezayı taksite bağlayabilir. Taksit süresi en fazla iki yıl olabilir ve taksit sayısı dörtten az olamaz. Bir taksit zamanında ödenmezse kalan tutarın tamamı istenir ve ödenmeyen kısım hapse çevrilir.

Savcılıkta kullanılabilecek taksit (İnfaz Kanunu 106/6): Kararda taksit yoksa, kişi bir ay içinde cezanın üçte birini öderse, isteği üzerine kalan tutarı birer ay arayla iki eşit taksitte ödeyebilir. Bu taksitlerden ilki zamanında ödenmezse ikinci taksit hakkı da düşer.

Bu ikinci yol pek bilinmiyor. Tamamını ödeyemeyen biri için hapse çevrilmeden önceki en pratik çözüm genellikle bu.

Ödenmezse ne olur? Hapse çevrilme ve kamuya yararlı iş

Ödeme emrindeki süre içinde ceza ödenmezse süreç şöyle ilerler (İnfaz Kanunu 106/3):

1. Cumhuriyet savcısı, ödenmeyen kısmın karşılığı olan gün sayısını hapis cezasına çevirir.
2. Bu hapis cezası doğrudan cezaevinde çektirilmez. Kişi önce kamuya yararlı bir işte çalıştırılır. İki saatlik çalışma bir gün hapis yerine sayılır. Günlük çalışma süresi en az 2, en fazla 8 saattir ve bunu denetimli serbestlik müdürlüğü belirler.
3. Kişi programa ya da görevlilerin uyarılarına uymazsa, çalıştığı günler düşülür ve kalan süre açık ceza infaz kurumunda çektirilir.

Bu sürecin her aşamasında bir çıkış yolu var. Kişi, cezaevinde kaldığı ya da çalıştığı günler dışında kalan günlere karşılık gelen parayı öderse, hapisten çıkarılır ya da kamuya yararlı iş sona erer (106/8). Yani ceza hapse çevrildikten sonra bile kalan tutar ödenerek infaz bitirilebilir.

Önemli sınırlar:

• Adli para cezası yerine çektirilecek hapis üç yılı geçemez. Birden fazla karar varsa üst sınır beş yıl (106/7).
• Paradan çevrilen bu hapis cezası ertelenemez ve bu hapiste koşullu salıverilme uygulanmaz (106/9).
• Hapis ya da çalışma süresi cezanın tamamını karşılamazsa, kalan tutar mal müdürlüğüne bildirilir ve 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir (106/11).
• Çek Kanunu’ndaki bazı suçlarda özel bir kural var: Ceza, kamuya yararlı işe çevrilmeden doğrudan hapse çevrilir.

Çocuklar için istisna

Suç tarihinde 18 yaşından küçük olanlar hakkında verilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilemez (106/4). Bu durumda ceza 6183 sayılı Kanun’a göre, yani vergi alacakları gibi haciz yoluyla tahsil edilir. Yargıtay da bu nedenle, çocuklar hakkındaki kararlara “ödenmezse hapse çevrilir” ihtarı yazılmasını hatalı bulan kararlar veriyor.

Adli para cezası zamanaşımına uğrar mı?

Uğrar. TCK 68’e göre adli para cezaları on yıl geçtikten sonra infaz edilmez. Fiil 12–15 yaş arasında işlendiyse bu sürenin yarısı, 15–18 yaş arasında işlendiyse üçte ikisi uygulanır.

Ancak bu süre her durumda kesintisiz işlemez. İnfaz için yapılan bazı işlemler süreyi kesebilir. “Bekleyeyim, zamanaşımına uğrar” diye düşünmek riskli bir yaklaşım.

Sabıka kaydına işler mi?

Adli para cezasına mahkûmiyet, adli sicile işler. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verildiyse kayıt adli sicile değil, ayrı bir sisteme alınır. Kayıtların ne zaman silindiğini sabıka kaydı yazımızda anlattık.

Sık Sorulan Sorular

Adli para cezası nereye ödenir?
Cezanın nereye ödeneceği, savcılığın gönderdiği ödeme emrinde yazar. Ödemeyi yaptıktan sonra dekontu saklayın ve gerekirse infaz bürosuna ibraz edin.

Adli para cezası taksitle ödenebilir mi?
Evet. Hâkim kararda taksit vermişse en fazla iki yıla ve en az dört taksite kadar ödenebilir. Kararda taksit yoksa, bir ay içinde üçte birini ödeyen kişi kalanını birer ay arayla iki taksitte ödeyebilir.

Adli para cezası ödenmezse direkt cezaevine mi girilir?
Hayır. Önce gün karşılığı hapse çevrilir ve kişi kamuya yararlı işte çalıştırılır (2 saat çalışma = 1 gün). Programa uyulmazsa kalan süre açık cezaevinde çektirilir.

Adli para cezası hapse çevrildikten sonra ödenebilir mi?
Evet. Çalışılan ya da cezaevinde geçirilen günler dışında kalan günlerin karşılığı ödenirse infaz sona erer.

Adli para cezası günlük ne kadar?
Hâkim kişinin ekonomik durumuna göre 100 TL ile 500 TL arasında bir tutar belirler. Toplam ceza, bu tutarın gün sayısıyla çarpılmasıyla bulunur.

Adli para cezası kaç yılda düşer?
TCK 68’e göre infaz zamanaşımı 10 yıl. Ancak yapılan infaz işlemleri bu süreyi kesebilir.

Kısaca

• Adli para cezası mahkemenin bir suç nedeniyle verdiği cezadır. Hesabı, 5–730 gün ile günlüğü 100–500 TL arasındaki tutarın çarpımıyla yapılır.
• Karar kesinleşince savcılık 30 gün içinde ödeme emri gönderir. Ödeme yeri ve süresi bu ödeme emrinde yazar.
• Kararda taksit yoksa, bir ay içinde üçte biri ödenerek kalan tutar iki taksite bölünebilir.
• Ödenmezse ceza hapse çevrilir. Kişi önce kamuya yararlı işte çalıştırılır, programa uymazsa açık cezaevine gönderilir. Kalan tutar ödenerek her aşamada infaz bitirilebilir.
• Paradan çevrilen hapis en fazla 3 yıl, birden fazla kararda 5 yıl olabilir. Çocuklar hakkındaki adli para cezası hapse çevrilemez.

İlgili Yazılar

Mühür Bozma Cezası Ne Kadar?

Kamu Borçlarında Tahsil Zamanaşımı

Kabahatler Kanunu İdari Para Cezası Ödenmezse Ne Olur?

IBAN Kiralama Cezası

Tüm itiraz süreleri tek sayfada: Ceza, ödeme emri ve kararlara nereye, kaç gün içinde itiraz edileceğini İtiraz Süreleri Rehberi‘nde bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun: Mevzuat Bilgi Sistemi