Hapis Cezası Alan Ne Kadar Yatar? 10 Ay, 1 Yıl, 2 Yıl ve 5 Yıl İçin İnfaz Hesabı

0

BEĞENDİM

0

Mahkeme “10 ay hapis” dedi. Salondan çıkan herkesin aklındaki soru aynıdır: Bu, 10 ay cezaevinde kalmak mı demek?

Çoğu zaman hayır. Türkiye’de hükmedilen ceza ile cezaevinde fiilen geçirilen süre arasında ciddi bir fark vardır. Bu farkı üç şey belirler: cezanın hiç infaz edilmeden çevrilip çevrilmediği, koşullu salıverilme oranı ve denetimli serbestlik.

Önce şu soru: Ceza hiç yatılacak mı?

Kısa hapis cezalarının önemli bir kısmı cezaevine girmeden sonuçlanır:

• 1 yıl ve altı (kısa süreli hapis): Hâkim cezayı adli para cezasına, zararın giderilmesine ya da kamuya yararlı işte çalışma gibi seçenek yaptırımlara çevirebilir (TCK 50). Daha önce hapis cezası almamış kişinin 30 gün ve altındaki cezası ile 18 yaş altı ya da 65 yaş üstü kişilerin 1 yıl ve altındaki cezası mutlaka çevrilir.
• 2 yıl ve altı: Ceza ertelenebilir (TCK 51). Kişi daha önce kasıtlı bir suçtan 3 aydan fazla hapis almamışsa ve hâkim tekrar suç işlemeyeceği kanaatine varırsa, ceza denetim süresi boyunca infaz edilmez. 18 yaş altı ve 65 yaş üstü için sınır 3 yıldır.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB): 2 yıl ve altı cezalarda hüküm hiç açıklanmayabilir. Ayrıntılar HAGB nedir yazımızda.

Bu yollardan biri uygulanmazsa ceza infaz edilir. O zaman hesap şöyle işler.

Koşullu salıverilme: cezanın yarısı

İnfaz Kanununun 107. maddesine göre süreli hapis cezası alan hükümlü, cezasının yarısını cezaevinde iyi hâlli geçirirse koşullu salıverilir. Kalan yarı, dışarıda denetim süresi olarak geçer; bu sürede yeni bir kasıtlı suç işlenirse salıverilme geri alınabilir.

Ancak bazı suçlarda oran üçte ikidir. Bunlar arasında kasten öldürme, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama, işkence ve eziyet, cinsel saldırı ve cinsel taciz, özel hayatın gizliliğine karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar var. Tekrar suç işleyenlerde (mükerrirler) de oranlar farklıdır.

Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet cezalarda sabit süreler (24 ve 30 yıl) uygulanır; bunu müebbet hapis cezası kaç yıl yazımızda anlattık.

Denetimli serbestlik: koşullu salıverilmeye 1 yıl kala

İnfaz Kanununun 105/A maddesine göre açık ceza infaz kurumunda bulunan ve koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlü, talep ederse cezasının kalan kısmını cezaevi dışında, denetimli serbestlikle geçirebilir. Bu süre içinde imza, belirli yerlere gitmeme, kamuya yararlı işte çalışma ya da ev hapsi gibi yükümlülükler getirilebilir.

Haziran 2025’te 7550 sayılı Kanunla bir şart eklendi: Bu imkândan yararlanabilmek için, koşullu salıverilme tarihine kadar geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri, her durumda da en az 5 gün cezaevinde geçirilmiş olmalı.

Örnek hesap: 10 ay hapis alan ne kadar yatar?

Ceza çevrilmediyse, ertelenmediyse ve suç üçte iki oranının uygulandığı suçlardan değilse:

1. 10 ay yaklaşık 300 gün. Koşullu salıverilme için yarısı: 150 gün.
2. 150 günün onda biri: 15 gün. Koşullu salıverilmeye zaten 1 yıldan az kaldığı için bekleme yok.
3. Sonuç: Açık cezaevinde yaklaşık 15 gün, ardından koşullu salıverilme tarihine kadar yaklaşık 4,5 ay denetimli serbestlik.

Aynı mantıkla:

• 1 yıl: koşullu salıverilme 6 ay sonra; cezaevinde yaklaşık 18 gün.
• 2 yıl: koşullu salıverilme 1 yıl sonra; cezaevinde yaklaşık 36 gün.
• 3 yıl: koşullu salıverilme 18 ay sonra; denetimli serbestliğe geçmek için 1 yıl kalması gerektiğinden cezaevinde yaklaşık 6 ay.
• 5 yıl: koşullu salıverilme 30 ay sonra; cezaevinde yaklaşık 18 ay.

Bu hesaplar yaklaşıktır. Tutuklulukta ya da gözaltında geçen süre cezadan düşülür (mahsup); iyi hâlin kaybedilmesi, açık cezaevine ayrılma koşulları, birden fazla ceza ve tekrar suç işleme hâli sonucu değiştirir. Kesin tarih, savcılığın düzenlediği müddetnamede yazar.

Cezaevi yerine hafta sonu ya da evde infaz

İnfaz Kanununun 110. maddesi bazı hükümlüler için ayrıca şu imkânları tanır:

• Hafta sonu ya da gece infazı: Kasten işlenen suçlarda toplam 3 yıl, taksirli suçlarda (taksirle öldürme hariç) toplam 5 yıl ve altı cezalar, hükümlünün talebiyle sadece hafta sonları veya sadece geceleri cezaevinde geçirilerek infaz edilebilir.
• Konutta infaz: Kadın, çocuk ya da 65 yaşını bitirmiş kişilerin toplam 3 yıl; 70 yaşını bitirmişlerin 4 yıl; 75 yaşını bitirmişlerin 5 yıl; 80 yaşını bitirmişlerin 6 yıl ve altı cezaları evde çektirilebilir.

Bu kararları infaz hâkimi verir ve hepsi takdire bağlıdır; kendiliğinden uygulanmaz.

Eski tarihli suçlarda farklı hesap

31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlar için İnfaz Kanununa eklenen geçici maddeler, bazı hükümlülere daha uzun denetimli serbestlik süresi tanıyor. Bu hükümler suç türüne ve tarihe göre ayrıntılı istisnalar içerdiği için, eski tarihli bir suçta hesabın mutlaka avukat ya da infaz savcılığıyla birlikte yapılması gerekir.

İtiraz, istinaf ve infaza itiraz sürelerinin tamamı tek sayfada: İtiraz Süreleri Rehberi‘ne göz atın.

Sık Sorulan Sorular

10 ay hapis cezası alan ne kadar yatar?

Ceza çevrilmez ya da ertelenmezse koşullu salıverilme 5 ay sonra gelir. Açık cezaevinde bulunan iyi hâlli hükümlü, bu sürenin onda biri olan yaklaşık 15 günü cezaevinde geçirdikten sonra kalan kısmı denetimli serbestlikle tamamlayabilir.

2 yıl hapis cezası alan cezaevine girer mi?

Her zaman değil. 2 yıl ve altındaki cezalar ertelenebilir ya da hükmün açıklanması geri bırakılabilir. İnfaz edilirse koşullu salıverilme 1 yıl sonradır; yaklaşık 36 gün cezaevinde kaldıktan sonra denetimli serbestliğe geçilebilir.

Koşullu salıverilme oranı kaçtır?

Genel kural cezanın yarısıdır. Kasten öldürme, cinsel saldırı, işkence, özel hayatın gizliliğine karşı suçlar, casusluk ve örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar gibi bazı suçlarda oran üçte ikidir.

Denetimli serbestlik ne zaman başlar?

Açık ceza infaz kurumunda bulunan iyi hâlli hükümlünün koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az kaldığında ve cezaevinde en az gerekli süreyi (onda bir, en az 5 gün) doldurduğunda, talebi üzerine infaz hâkimi karar verebilir.

Kısaca

• 1 yıl ve altı hapis cezası adli para cezasına ya da başka yaptırımlara çevrilebilir.
• 2 yıl ve altı ceza ertelenebilir ya da HAGB uygulanabilir.
• İnfaz edilen cezada koşullu salıverilme genellikle cezanın yarısıdır; bazı suçlarda üçte iki.
• Koşullu salıverilmeye 1 yıl kala, en az onda bir ve 5 gün cezaevinde kalmak şartıyla denetimli serbestliğe geçilebilir.
• 10 ay hapiste cezaevinde geçecek süre yaklaşık 15 gün olabilir; kesin tarih müddetnamede yazar.

İlgili Yazılar

• HAGB Nedir? Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Şartları, 5 Yıllık Denetim ve Memuriyete Etkisi
• Müebbet Hapis Cezası Kaç Yıl? Ağırlaştırılmış Müebbet Farkı, 24 ve 30 Yıl Kuralı
• Kasten Yaralama Cezası: Basit Yaralama, Şikâyet Süresi ve Uzlaşma
• Uyuşturucu Testi Pozitif Çıkarsa Ne Olur? Erteleme, Denetimli Serbestlik ve Dava Şartları

Kaynaklar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, md. 49, 50, 51 ve 63: Mevzuat Bilgi Sistemi
• 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, md. 105/A, 107 ve 110 (7550 sayılı Kanunla değişik): Mevzuat Bilgi Sistemi