Karşılıksız Çek Cezası Nedir? Adli Para Cezası, Çek Yasağı, Hapse Çevrilme ve Borcu Ödeyince Düşen Dava

0

BEĞENDİM

0

Ay sonu geldi, müşterinin verdiği çeki bankaya götürdünüz, gişe görevlisi “karşılıksız” dedi. Ya da tam tersi: Yazdığınız çekin günü yaklaşıyor, hesapta para yok. İki tarafın da aklındaki soru aynı: Karşılıksız çekin cezası ne, hapis var mı?

Kısa cevap: Karşılıksız çek doğrudan hapis cezası gerektirmez; cezası adli para cezası ve çek yasağıdır. Ama bu para cezası ödenmezse, başka suçlardan farklı olarak doğrudan hapse çevrilir. Borcu ödemek ise dosyayı her aşamada kapatabilir.

Karşılıksız çek cezası nedir?

5941 sayılı Çek Kanununun 5. maddesine göre, kanuni ibraz süresi içinde bankaya götürülen çek için “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebep olan kişiye, hamilin şikâyeti üzerine:

• Her bir çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir. Bu ceza, çekin karşılıksız kalan tutarından az olamaz.
• Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder. Yargılama sırasında da bu yasak koruma tedbiri olarak hemen konulur.

Yani 200.000 TL’lik karşılıksız bir çekte adli para cezası en az 200.000 TL olur. Birden fazla çek varsa her biri için ayrı ceza verilir.

Bu davalar icra ceza mahkemesinde görülür. Çekin bankaya ibraz edildiği yer, hesabın açıldığı şube, hesap sahibinin ya da şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Kim sorumlu?

• Gerçek kişi: Çek hesabı sahibi sorumludur. Hesap sahibi kendi adına çek yazması için başka birini vekil tayin edemez; böyle bir çek yazılırsa hukuki ve cezai sorumluluk yine hesap sahibine aittir.
• Şirket: Şirketin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi, böyle bir görevlendirme yoksa yönetim organındaki gerçek kişiler sorumludur. Çek yasağı ayrıca şirket yetkililerine de uygulanır.

Ödemezsem hapse girer miyim?

Karşılıksız çek cezası bir para cezasıdır; ama ödenmezse durum değişir. Kanuna göre bu adli para cezası ödenmezse, diğer suçlarda olduğu gibi önce kamuya yararlı işte çalıştırma yoluna gidilmez; ceza doğrudan hapis cezasına çevrilir.

Ayrıca bu suçta, birçok küçük suçta kullanılan imkânlar kapalıdır:

• Uzlaşma yok,
• Ön ödeme yok,
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) yok.

Adli para cezasının ödenmemesi hâlinde neler olduğunu genel olarak adli para cezası ödenmezse ne olur yazımızda anlattık; karşılıksız çekte ise kamuya yararlı iş aşaması atlanır.

Çek borcunu ödersem ne olur?

Kanunun en önemli maddesi burası. Karşılıksız kalan çek bedelini, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyen ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödeyen kişi için:

• Dava sürerken ödenirse: Mahkeme davanın düşmesine karar verir.
• Mahkûmiyet kesinleştikten sonra ödenirse: Mahkeme hükmü bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırır.

Her iki durumda da çek yasağı kaldırılır ve bu durum bankalara bildirilir. Hamilin şikâyetinden vazgeçmesi de aynı sonucu doğurur. Bu yüzden karşılıksız çek dosyalarının büyük kısmı, borcun ödenmesi ya da tarafların anlaşmasıyla kapanır.

Borç ödenmeden yasağın kaldırılması da mümkündür, ama uzun sürer: Cezanın tamamen infazından itibaren 3 yıl ve her hâlde yasağın konulmasından itibaren 10 yıl geçtikten sonra, hükmü veren mahkemeden yasağın kaldırılması istenebilir.

Çek yasağı ne demek?

• Yasaklı kişi elindeki tüm çek yapraklarını bankalara iade etmek zorundadır; adına yeni çek hesabı açılamaz.
• Kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde, yazdığı ve henüz tahsil edilmemiş çekleri bankaya liste hâlinde bildirmek zorundadır.
• Yasak kararı Risk Merkezine bildirilir ve bankalarca görülür; bu da kredi ve ticari itibar açısından ciddi sonuçlar doğurur.

Çeki elinde tutan ne yapmalı?

1. Çeki süresinde bankaya götürün. Ceza hükmü, çekin kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesine bağlıdır. Türk Ticaret Kanununa göre bu süre, düzenlendiği yerde ödenecek çeklerde 10 gün, başka bir yerde ödenecek çeklerde 1 aydır.
2. “Karşılıksızdır” kaydını aldırın. Banka, çekin arkasına karşılıksız işlemini yazar.
3. Şikâyet ve icra takibi. Ceza davası için icra ceza mahkemesine şikâyette bulunabilir, alacak için ayrıca kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatabilirsiniz. Şikâyet süresi konusunda gecikmemek için bir avukattan destek almanız önerilir.

Vergi, borç ve haciz süreçleri tek sayfada: Vergi Cezaları ve Borçları Rehberi‘ne göz atın.

Sık Sorulan Sorular

Karşılıksız çekin cezası nedir?

Hamilin şikâyeti üzerine her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası verilir; bu ceza karşılıksız kalan tutardan az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı koyar.

Karşılıksız çekten hapis cezası var mı?

Doğrudan hapis cezası yoktur. Ancak verilen adli para cezası ödenmezse, kamuya yararlı işe çevrilmeden doğrudan hapis cezasına çevrilir.

Karşılıksız çek borcunu ödersem dava düşer mi?

Evet. Çek bedeli ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenirse dava düşer; mahkûmiyet kesinleşmişse hüküm bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar ve çek yasağı kaldırılır.

Karşılıksız çekte uzlaşma var mı?

Hayır. Bu suçta uzlaşma, ön ödeme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz.

Kısaca

• Karşılıksız çek: her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası, en az çek tutarı kadar.
• Mahkeme çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı koyar.
• Ceza ödenmezse doğrudan hapse çevrilir; uzlaşma, ön ödeme ve HAGB yok.
• Çek bedeli faiziyle ödenirse dava düşer ya da hüküm ortadan kalkar.
• Davalar icra ceza mahkemesinde görülür; çekin süresinde bankaya ibraz edilmesi şarttır.

İlgili Yazılar

• Adli Para Cezası Ödenmezse Ne Olur? Hapse Çevrilme, Taksit ve Kamuya Yararlı İş
• Hapis Cezası Alan Ne Kadar Yatar? 10 Ay, 1 Yıl, 2 Yıl ve 5 Yıl İçin İnfaz Hesabı
• Güveni Kötüye Kullanma Suçu Nedir? Cezası, Emanet Araçta İki Kat Ceza ve Uzlaşma
• SGK Primi Geç Ödenirse Ne Olur? Gecikme Cezası, Gecikme Zammı ve Bağ-Kur 60 Gün Kuralı

Kaynaklar

• 5941 sayılı Çek Kanunu, md. 5 ve 6 (6728 sayılı Kanunla değişik): Mevzuat Bilgi Sistemi
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, md. 796 (ibraz süreleri): Mevzuat Bilgi Sistemi