89/1 Haciz İhbarnamesine İtiraz: 7 Günlük Süre, 89/2 ve 89/3 Aşamaları, Cevap Dilekçesi Örneği

0

BEĞENDİM

0

Basit Usul Şartları ve Hadleri: Kimler Basit Usulde Kalabilir, Kimler Gerçek Usule Geçti?

Mahalle bakkalı, küçük bir lokanta işleten ya da sanayide tamirhanesi olan biri için basit usul uzun yıllar boyunca en rahat vergi düzeniydi. Kazanç gelir vergisinden istisnaydı, beyanname verilmiyordu, defter tutma yükü de yoktu. Ancak son iki Cumhurbaşkanı kararıyla büyükşehirlerdeki pek çok esnaf bu düzenin dışında kaldı.

Kafa karışıklığının sebebi de bu. Bir kısım esnaf hâlâ basit usulde, bir kısmı ise artık gerçek usulde vergilendiriliyor. Hangi grupta olduğunuzu anlamak için iki şeye birlikte bakmanız gerekiyor: kanundaki şartlar ve Cumhurbaşkanı kararının kapsamı.

Basit usul nedir, neden önemli?

Basit usul, Gelir Vergisi Kanunu’nun 46. maddesinde düzenlenen bir vergilendirme biçimi. Küçük ölçekli ticaret erbabının kazancı defter yerine alış, gider ve satış belgelerine göre hesaplanıyor.

En önemli avantajı, Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20/A maddesinde yer alıyor. Basit usulde tespit edilen kazançlar gelir vergisinden müstesna, yani vergi dışı. Bu istisna 7338 sayılı Kanunla getirildi. Aynı kanunla, geliri yalnızca basit usul kazancından oluşanlar için yıllık beyanname yükümlülüğü de kaldırıldı. “Basit usul beyanname ne zaman kalktı?” sorusunun cevabı bu değişiklik.

Belgeleri saklama, ibraz etme ve vergi cezaları gibi yükümlülükler ise devam ediyor. Kanun, basit usuldekileri bu konularda ikinci sınıf tüccarlarla aynı hükümlere bağlıyor.

Basit usulün genel şartları (GVK md. 47)

Aşağıdaki üç şartın hepsini birlikte taşımanız gerekiyor:

1. İşin başında bizzat çalışmak. Yanınızda işçi ya da çırak çalıştırmanız bu şartı bozmaz. Hastalık, askerlik ve seyahat gibi zorunlu sebeplerle geçici olarak işin başında olmamak da şartı bozmaz.
2. Kira sınırını aşmamak. İş yeriniz kiralıksa yıllık kira toplamına, size aitse emsal kira bedeline bakılır.
3. Ticari, zirai ya da mesleki faaliyetten dolayı gerçek usulde gelir vergisi mükellefi olmamak.

Kira şartı ve gerçek usul şartı, işe devam edenlerde takvim yılı başındaki duruma göre değerlendirilir. Yeni işe başlayanlarda ise işe başlama tarihi esas alınır.

Güncel basit usul hadleri

Kanundaki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Aşağıdaki rakamlar, Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No: 332) ile belirlenen ve mevzuat.gov.tr’deki kanun metnine işlenmiş olan güncel hadlerdir.

Tablodaki satırları okurken şu üç noktaya dikkat edin:

• Alış veya satış: Mal alıp satan biri için iki sınırdan birini aşmak yeterlidir. Alış 1.200.000 TL’nin ya da satış 1.900.000 TL’nin üzerine çıktığında şart kaybedilir.
• Ortaklık: Aynı işte ortak çalışanlarda kira ve iş hacmi sınırlarına ortaklığın toplamı üzerinden bakılır. Diğer şartlar ise her ortak için ayrı ayrı aranır.
• Yıllık güncelleme: Bu tutarlar her ocak ayında yeniden belirlenir. İşleminizden önce GİB’in o yıl için yayımladığı tebliği kontrol edin.

Basit usulden kimler hiç yararlanamaz? (GVK md. 51)

Bazı işler hangi ciroda olursa olsun basit usule giremez. Bunlardan öne çıkanlar şunlar:

• Kollektif şirket ortakları ve komandit şirketlerin komandite ortakları
• Sarraflar, kuyumcular, kıymetli maden ve mücevher alım satımı yapanlar
• İkrazat (borç para verme) işiyle uğraşanlar
• Sigorta prodüktörleri, ilan ve reklam işleri yapanlar
• Gayrimenkul ve gemi alım satımı yapanlar, tavassut (aracılık) işi yapanlar
• Maden, taş ve kum ocağı, tuğla harmanı işletenler
• Şehirlerarası yük ve yolcu taşımacılığı yapanlar

Bu listedeki son bent, Cumhurbaşkanına belirli iş kollarını, il ve ilçeleri gerçek usule alma yetkisi veriyor. Büyükşehirlerdeki değişiklik bu yetkiyle yapıldı.

Büyükşehirlerde ne değişti? 10380 ve 10679 sayılı kararlar

10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 9 Eylül 2025’te, onu değiştiren 10679 sayılı Karar ise 11 Aralık 2025’te Resmî Gazete’de yayımlandı. İkisi de 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girdi.

Karara göre büyükşehir belediyesi olan illerde aşağıdaki işleri yapanlar gerçek usulde vergilendiriliyor:

Bu kuralın iki istisnası var.

Nüfusu 30.000’i geçmeyen ilçeler: Bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla TÜİK’in yayımladığı son verilere göre nüfusu 30.000’i aşmayan ilçeler kapsam dışında. Bu ilçelerdeki esnaf, kanundaki şartları taşıdığı sürece basit usulde kalabiliyor.

Mahalleye dönüşen küçük belde ve köyler: 10679 sayılı Kararla eklenen istisna, büyükşehir düzenlemeleri nedeniyle tüzel kişiliği kaldırılıp mahalleye dönüşen ve nüfusu 2.000’i geçmeyen belde ve köyleri kapsıyor. Bu yerler de kapsam dışında bırakıldı. Ancak bu istisna şehir içi yolcu taşımacılığı (f bendi) için geçerli değil. Taksi, dolmuş ya da servis işletiyorsanız bu muafiyetten yararlanamazsınız.

Listede adı geçmeyen işlerde durum farklı. Berber, kuaför veya ayakkabı tamircisi gibi saf hizmet işleri bu listede yer almıyor. Kanundaki hadleri aşmadıkları sürece basit usulde kalmaya devam edebilirler. Bazı işlerde ise hizmetle mal satışı iç içe. Terzilik veya pastane işletmeciliği bunlara örnek. Bu durumda hangi bende girdiğiniz tartışmalı olabilir. Kesin cevap için bağlı olduğunuz vergi dairesine ya da bir mali müşavire danışmanız en sağlıklısı.

Basit usulden gerçek usule geçince ne değişiyor?

• Kazanç vergilenir. Mükerrer 20/A istisnası ortadan kalkar ve kazanç gelir vergisine tabi olur.
• Beyanname verilir. Yıllık gelir vergisi beyannamesi verilir. Faaliyete göre KDV ve geçici vergi gibi dönemsel beyannameler de başlar.
• Defter tutulur. Genellikle işletme hesabı esasına göre defter tutulur, kayıtlar Defter-Beyan Sistemi üzerinden yürütülür.
• Belge düzeni değişir. GİB’in yaptığı tebliğ değişikliğiyle, gerçek usule geçen esnaf işletme hesabı esasında defter tuttuğu sürece fatura ve perakende satış fişini bağlı olduğu oda veya birlikten almaya devam edebiliyor. Bu bilgi bianet’in GİB tebliğine dayanan haberinden alındı. Tebliğin sıra numarasını ayrıca doğrulamadık, işlem yapmadan önce odanıza teyit ettirin.

Belge düzenini aksatmanın da bir bedeli var. Fatura ya da fiş kesmemenin karşılığı özel usulsüzlük cezası. Ayrıntılarını özel usulsüzlük cezası yazımızda anlattık.

Şartı yıl içinde kaybedersem ne olur?

Bu, en çok aranan sorulardan biri. Cevabı GVK 46. maddede:

Ertesi yılbaşından itibaren gerçek usul başlar. Şartlardan herhangi birini yıl içinde kaybettiyseniz, aynı yıl içinde hemen gerçek usule geçmezsiniz. Gerçek usul bir sonraki takvim yılının başından itibaren uygulanır.

İsteyen gerçek usule kendisi geçebilir. Basit usul şartlarını taşıyan biri yazılı dilekçeyle gerçek usule geçmek istediğini bildirebilir. Bu durumda dilekçede belirttiği tarihten ya da izleyen yılbaşından itibaren gerçek usulde vergilendirilir.

Sahte belge düzenleyen ya da kullanan basit usulde kalamaz. Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlediği ya da kullandığı tespit edilen esnaf, bunun tebliğ edildiği tarihi izleyen aybaşından itibaren ikinci sınıf tüccar hükümlerine tabi olur. Kanun, bu kişilerin kazancının “hiçbir suretle” basit usulde tespit edilemeyeceğini söylüyor. Ceza tarafını sahte fatura cezası yazımızda bulabilirsiniz.

Gerçek usulden basit usule geri dönülebilir mi?

Kanun geri dönüşe izin veriyor, ancak iki şartla:

• Genel şartları (md. 47) taşımanız gerekir.
• Arka arkaya iki hesap döneminde iş hacminiz 48. maddedeki hadlerin altında kalmış olmalı.

Bu iki şart gerçekleşirse yazılı talepte bulunursunuz. Basit usul, şartın gerçekleştiği yılı izleyen takvim yılından itibaren başlar.

İşi terk edenler için ayrıca bir bekleme süresi var. Gerçek usuldeyken işini kapatan biri, terk tarihini izleyen yılın başından itibaren iki yıl geçmeden basit usule dönemez. İşi eşe ya da çocuğa devretmek de bu süreyi ortadan kaldırmaz.

Büyükşehirde karar kapsamındaki bir işi yapıyorsanız, hadlerin altında kalmanız tek başına yetmez. Cumhurbaşkanı kararı yürürlükte kaldığı sürece, hangi cirodan olursa olsun gerçek usulde kalırsınız.

Basit usul ile esnaf muafiyeti aynı şey mi?

Değil. Esnaf muafiyeti (GVK md. 9) hiç vergi mükellefiyeti doğurmayan çok küçük faaliyetleri kapsıyor. Ev hanımlarının el emeği satışları ya da internetten yapılan küçük satışlar buna örnek. Basit usulde ise vergi dairesine kayıtlı bir mükellefiyet var, sadece kazanç vergiden istisna tutuluyor. Muafiyet sınırlarını esnaf muafiyeti yazımızda ayrıntılı anlattık.

Sık Sorulan Sorular

Basit usul tamamen kalktı mı?
Hayır. Değişiklik büyükşehirlerdeki belirli faaliyetleri kapsıyor. Büyükşehir olmayan illerdeki esnaf, kanundaki şartları taşıdığı sürece basit usulde kalabiliyor. Büyükşehirde nüfusu 30.000’in altındaki ilçeler ve listede yer almayan hizmet işleri de aynı durumda.

Basit usulde kira sınırı ne kadar?
Güncel tutar büyükşehir sınırları içinde yıllık 99.000 TL, diğer yerlerde 60.000 TL. İş yeri size aitse emsal kira bedeline bakılır.

Basit usuldeyim, beyanname vermem gerekir mi?
Geliriniz yalnızca basit usul kazancından oluşuyorsa yıllık gelir vergisi beyannamesi vermezsiniz. Kira geliri gibi başka gelirleriniz varsa, onlar için ayrı beyan yükümlülüğü doğabilir. Konuyla ilgili kira geliri vergisi yazımıza bakabilirsiniz.

İlçemin nüfusu 30.000’i geçiyor mu, nereden bakarım?
Karar, bir önceki takvim yılının son günü itibarıyla TÜİK’in yayımladığı son nüfus verilerini esas alıyor. Bu verilere TÜİK’in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarından ulaşabilirsiniz.

Şehir içi taksi ya da dolmuş işletiyorum, köyden mahalleye dönen bir yerdeyim. Basit usulde kalabilir miyim?
Hayır. 10679 sayılı Kararla getirilen küçük belde ve köy istisnası, şehir içi yolcu taşımacılığına uygulanmıyor.

Pazarcıyım, büyükşehirde oturuyorum. Gerçek usule geçmem gerekir mi?
Karar, iş yeri açmadan yalnızca gezici olarak ya da pazar takibiyle perakende mal satanları kapsam dışında bırakıyor. Kanundaki şartları taşıyorsanız basit usulde kalabilirsiniz.

Satışım yıl ortasında sınırı aştı. Hemen gerçek usule mi geçiyorum?
Hayır. Gerçek usul, şartı kaybettiğiniz yılı izleyen takvim yılının başından itibaren uygulanır.

Kısaca

• Basit usul için üç genel şart birlikte aranır: işin başında bizzat çalışmak, kira sınırını aşmamak ve başka bir işten gerçek usulde mükellef olmamak. Bunlara ek olarak iş hacmi hadlerinin altında kalmak gerekir.
• Güncel sınırlar şöyle: kira büyükşehirde 99.000 TL, diğer yerlerde 60.000 TL. Alış 1.200.000 TL, satış 1.900.000 TL, hizmet hasılatı 600.000 TL. Tutarlar her ocak ayında güncellenir.
• Büyükşehirlerde imalat, mal alım satımı, inşaat, oto bakım ve onarım, lokanta, eğlence yeri ve şehir içi yolcu taşımacılığı işleri gerçek usule alındı.
• Nüfusu 30.000’in altındaki ilçeler ve gezici ya da pazar satıcıları kapsam dışında. Mahalleye dönüşen küçük belde ve köyler de kapsam dışında, ama şehir içi yolcu taşımacılığı hariç.
• Şartı yıl içinde kaybeden, ertesi yılbaşından itibaren gerçek usulde vergilendirilir. Geri dönüş için iş hacminin üst üste iki yıl hadlerin altında kalması ve yazılı talep gerekir.

İlgili Yazılar

Defter-Beyan Geç Bildirim Cezası ve Özel Usulsüzlük

Vergi Ziyaı Cezası Nedir? Hesaplama, İndirim ve Uzlaşma

Beyannameyi Geç Verdim Ne Olur? Pişmanlıkla Beyan Rehberi

Gecikme Zammı Oranı: Gecikme Faizinden Farkı ve Hesaplama Örnekleri

Tüm itiraz süreleri tek sayfada: Ceza, ödeme emri ve kararlara nereye, kaç gün içinde itiraz edileceğini İtiraz Süreleri Rehberi‘nde bulabilirsiniz.

Kaynaklar

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, md. 89: Mevzuat Bilgi Sistemi