Telefonu açan 17 yaşındaki kızınız “Kaçırılmadım, kendi isteğimle gittim, evleneceğiz” diyor. Siz kaybolduğu günden beri karakol kapısındasınız. Bu hafta bir televizyon programında canlı yayına yansıyan sahne tam olarak buydu ve milyonlarca evde aynı soruyu sordurdu.
Peki 17 yaşında evlenmek mümkün mü, aile “hayır” derse ne olur? Kısa cevap: Türk Medeni Kanunu’na göre 17 yaşını dolduran genç evlenebilir ama anne ve babasının izni şart. İzin yoksa tek yol mahkeme. 18 yaşına girdiği gün ise kimsenin iznine gerek kalmıyor. Aşağıda yaşa göre kuralları, aile izin vermezse izlenecek yolu ve evden ayrılan çocuğu yanında tutanı bekleyen cezayı anlatıyoruz.
Evlenme yaşı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 124. maddesinde düzenleniyor: Erkek veya kadın 17 yaşını doldurmadıkça evlenemez. “Doldurmak” ifadesi önemli; 17. yaş gününden önce evlenme mümkün değil.
Aynı maddede bir istisna da var. Hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple 16 yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir. Kanun, mümkün olduğunca karar verilmeden önce anne-babanın ya da vasinin dinlenmesini istiyor. Bu izin istisnai; mahkemenin her başvuruyu kabul etmesi beklenmez.
Evet. TMK 126’ya göre küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez. Kanunda erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla başlıyor (TMK 11). Yani 17 yaşındaki genç hukuken hâlâ “küçük” sayılıyor ve yasal temsilcisi, velayeti elinde bulunduran anne ve babası.
Uygulamada evlendirme memuru, 18 yaşından küçük adaylar için yasal temsilci iznini arıyor. İzin yoksa nikâh kıyılmıyor. Dolayısıyla “kaçıp evlenmek” resmî nikâh açısından 17 yaşında pratikte mümkün değil; olan şey çoğu zaman birlikte yaşamaya başlamak ya da yalnızca dinî tören yaptırmak oluyor. Bunun sonuçlarını aşağıda ayrıca ele aldık.
TMK 128 bu durum için açık bir yol tanıyor: Hâkim, haklı sebep olmaksızın evlenmeye izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra, başvuran küçüğün evlenmesine izin verebilir.
Burada kilit kavram “haklı sebep”. Ailenin itirazının haklı olup olmadığına mahkeme bakar. Gencin olgunluğu, evlenmek istediği kişi, baskı veya yönlendirme olup olmadığı gibi konuların değerlendirileceği düşünülebilir; ancak kanunda bunların bir listesi yok ve sonuç somut olaya göre değişir.
Bu tür davalar aile hukukundan doğan işler olduğu için aile mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun md. 4). Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde görevli mahkeme, Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesidir.
Bir de zamanlama gerçeği var: Doğum gününe birkaç hafta kalmış bir genç için dava süreci, büyük ihtimalle 18 yaşını doldurmasından daha uzun sürer. 18’ine giren kişi için TMK 126’daki izin şartı kendiliğinden ortadan kalkar.
TMK 153’e göre küçük, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse izni alınmayan anne veya baba evliliğin iptalini dava edebilir. Ama aynı madde iki önemli sınır koyuyor. Evlenen kişi sonradan:
mahkeme artık evliliğin iptaline karar veremez. Kanun burada evliliği korumayı tercih ediyor.
Ayrıca TMK 11’e göre evlenme kişiyi ergin kılar. Yani usulüne uygun izinle 17 yaşında evlenen genç, 18’ini beklemeden ergin sayılır; kendi adına sözleşme yapabilir, dava açabilir. Benzer bir sonuç, 15 yaşını dolduran küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınmasıyla da elde edilebilir (TMK 12).
Bu, ailelerin en çok sorduğu ve en az bilinen konu. Türk Ceza Kanunu’na göre 18 yaşını doldurmamış herkes “çocuk” sayılır (TCK 6). TCK 234/3 ise şunu söylüyor: Kanuni temsilcisinin bilgisi veya rızası dışında evi terk eden çocuğu, rızasıyla da olsa, ailesini veya yetkili makamları haberdar etmeden yanında tutan kişi, şikâyet üzerine 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası alabilir.
Maddenin kilit noktaları şunlar:
Çocuk zorla tutuluyorsa durum ağırlaşır. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu (TCK 109) 1–5 yıl hapis öngörüyor; cebir, tehdit veya hile kullanılırsa 2–7 yıl. Suç çocuğa karşı işlenirse ceza bir kat artırılıyor. 15–18 yaş arasındaki bir çocukla cinsel ilişki ise, cebir yoksa bile TCK 104 kapsamında şikâyet üzerine 2–5 yıl hapis gerektirebiliyor. Hangi maddenin uygulanacağı somut olaya göre değerlendirilir.
Resmî nikâh olmadan dinî nikâh yapılmasını cezalandıran TCK 230’un 5. ve 6. fıkraları, Anayasa Mahkemesinin 27 Mayıs 2015 tarihli kararıyla iptal edildi. Kanunun güncel metninde yalnızca dinî nikâh yaptırmayı cezalandıran bir hüküm yer almıyor.
Ancak bu, 17 yaşındaki biriyle imam nikâhının “sorunsuz” olduğu anlamına gelmiyor. Dinî nikâhın hiçbir hukuki sonucu yok: Eşler birbirine mirasçı olamaz, nafaka ve mal rejimi hükümleri işlemez. Üstelik yukarıdaki TCK 234/3 ve TCK 104 gibi suçlar, dinî tören yapılmış olsa da gündeme gelebilir.
Kararlara itiraz süreleri ve merciler tek yerde: İtiraz Süreleri Rehberi’ne göz atın.
Hayır. TMK 126’ya göre 18 yaşından küçük kişi yasal temsilcisinin izni olmadan evlenemez. Aile haklı sebep olmadan izin vermiyorsa aile mahkemesinden izin istenebilir (TMK 128).
Hayır. Erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla başlar (TMK 11); ergin kişinin evlenmesi için anne-baba izni aranmaz.
Yalnızca olağanüstü durumda ve pek önemli bir sebeple, hâkim kararıyla. Karardan önce mümkün oldukça anne-baba dinlenir (TMK 124).
Hayır. TMK 129’daki evlenme yasakları üstsoy-altsoy, kardeşler ve amca, dayı, hala, teyze ile yeğenleri kapsıyor. Kuzenler bu listede yer almıyor.
Aileye veya yetkililere haber vermeden yanında tutan kişiye, çocuğun rızası olsa bile, şikâyet üzerine 3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası verilebilir (TCK 234/3).
Bu içerik 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 11, 12, 124, 126, 128, 129 ve 153. maddelerine, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 6, 104, 109, 230 ve 234. maddelerine ve 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’a dayanır ve genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Son güncelleme: · Yazar: Ahmet Rıfat Albuz
Bu yazı yürürlükteki mevzuata dayanarak genel bilgi vermek için hazırlandı. Hukuki bir sorununuz varsa ilgili kuruma ya da bir avukata danışın.
1
Sosyal Medya Hesabı Neden Kapatılır? Platform Kuralları ve İtiraz
2
Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu Cezası (TCK 134): Sosyal Medya İfşası 2-5 Yıl
3
KVKK Cezası Ne Kadar? Şirketlere 17 Milyon TL’ye Kadar Para Cezası, Kişilere Hapis: Fark ve Şikâyet Yolu
4
Dolandırıldım, Ne Yapmalıyım? İlk 24 Saatte Atılacak Adımlar ve Param Geri Gelir mi?
5
Gizli Ses Kaydı Almak Suç mu, Delil Sayılır mı? TCK 133 Cezası ve Yargıtay Yaklaşımı
İTIRAZ VE HUKUKI HAKLAR