Mala Zarar Verme Suçu: Cezası Ne Kadar, Para Cezası, Şikâyet Süresi ve Uzlaşma

0

BEĞENDİM

0

Sabah otoparka indiniz, arabanın kapısı boydan boya çizilmiş. Komşunun çocuğu topla camınızı kırmış. Kavga sırasında biri telefonunuzu yere çalıp parçalamış. Her birinde aynı soru akla geliyor: Bu bir suç mu, ceza ne kadar, yoksa sadece zararı mı ödetebilirim?

Cevap tek bir ayrıntıya bağlı: Zarar bile bile mi verildi, yoksa kazara mı? Türk Ceza Kanunu yalnızca kasten verilen zararı suç sayar. Kazara verilen zararın karşılığı ise ceza değil, tazminattır.

Mala zarar verme suçu nedir?

TCK 151’e göre başkasına ait taşınır ya da taşınmaz bir malı kısmen veya tamamen;

• yıkmak, tahrip etmek, yok etmek,
• bozmak, kullanılamaz hâle getirmek,
• ya da kirletmek

mala zarar verme suçunu oluşturur. Araba çizmek, lastik kesmek, cam kırmak, duvara sprey boyayla yazı yazmak, birinin telefonunu kırmak bu kapsama girer.

Kazara verilen zarar suç değildir. TCK’ya göre taksirle (dikkatsizlikle) işlenen fiiller ancak kanunda açıkça yazıyorsa cezalandırılır; mala zarar vermenin taksirli bir hâli kanunda yok. Park ederken komşunun aracına sürtmek ya da elinizden kayan bardakla birinin telefonunu kırmak suç oluşturmaz, ama zararı ödeme yükümlülüğü doğar.

Mala zarar verme suçunun cezası

• Basit hâl (md. 151): Mağdurun şikâyeti üzerine 4 aydan 3 yıla kadar hapis veya adli para cezası. Hâkim ikisinden birini seçer.
• Nitelikli hâl (md. 152/1): Zarar; kamuya ait ya da kamu hizmetine ayrılmış yer, bina ve eşyaya, yangın ve afetlere karşı korunmaya ayrılmış eşyaya, ağaç, fidan ve bağ çubuğuna, sulama ve içme suyu tesislerine verilmişse ya da bir kamu görevlisinden görevi nedeniyle öç almak için işlenmişse 1 yıldan 4 yıla kadar hapis.
• Yakarak ya da patlayıcıyla (md. 152/2): Suç yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak işlenmişse ceza bir katına kadar artırılır.
• Kamu hizmeti aksarsa (md. 152/3): Zarar yüzünden haberleşme, enerji, demiryolu ya da havayolu hizmeti geçici de olsa aksarsa ceza yarısından iki katına kadar artırılır.
• İbadethane ve mezarlar (md. 153): Yıkma, bozma ya da kırma yoluyla zarar vermenin cezası 1–4 yıl hapis; kirletmenin cezası 3 ay–1 yıl hapis veya adli para cezası.

Belediyeye ait bank, otobüs durağı, trafik levhası ya da park aydınlatmasına zarar vermek basit değil, nitelikli hâl sayılır. Başkasının bahçesindeki ağacı kesmek de öyle; bu konuyu zeytin ağacı kesmek yasak mı yazımızda ayrıca anlattık.

Adli para cezası ne kadar olur?

Kanun, basit hâlde hapis yerine doğrudan adli para cezası verilebilmesine imkân tanır. Burada sabit bir tutar yoktur; ceza gün üzerinden hesaplanır:

• Gün sayısı: en az 5, en çok 730 gün (TCK 52/1),
• Bir günün karşılığı: kişinin ekonomik durumuna göre 100 TL ile 500 TL arası (TCK 52/2).

Yani teorik aralık 500 TL ile 365.000 TL arasıdır. Uygulamada hâkim, zararın büyüklüğüne, failin geçmişine ve gelirine bakarak gün sayısını ve günlük miktarı ayrı ayrı belirler. Hâkim isterse cezanın taksitle ödenmesine de karar verebilir.

Bu para cezası, mağdura ödenecek tazminattan ayrıdır. Devlet Hazinesine ödenir; zarar gören kişi ise zararını ayrıca isteyebilir.

Şikâyet süresi ve uzlaşma

• Basit mala zarar verme şikâyete bağlıdır. Mağdurun, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Bu süre kaçarsa dava açılamaz.
• Nitelikli hâllerde (md. 152) şikâyet aranmaz; savcılık kendiliğinden soruşturur, şikâyetten vazgeçmek de dosyayı kapatmaz.
• Uzlaşma: Ceza Muhakemesi Kanununa göre şikâyete bağlı suçlarda önce uzlaştırma denenir. Basit mala zarar verme dosyalarında taraflar zararın ödenmesi ya da özür gibi bir edim üzerinde anlaşırsa dava düşer. Süreç için uzlaşmaya tabi suçlar yazımıza bakabilirsiniz.

Faili bilmiyorsanız: Otopark kamerası, site güvenliği ya da araç içi kamera kayıtlarını zaman geçirmeden isteyin. Bu kayıtlar çoğu yerde birkaç gün ile birkaç hafta arasında silinir. Şikâyetinizi kayıtlarla birlikte savcılığa ya da en yakın karakola yapabilirsiniz.

Zararı ödemek cezayı düşürür mü?

Evet. TCK 168’deki etkin pişmanlık hükmü mala zarar verme suçuna da uygulanır. Fail, zararı aynen geri vererek ya da tazmin ederek tamamen giderirse:

• Kovuşturma başlamadan önce: cezanın üçte ikisine kadarı,
• Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce: cezanın yarısına kadarı

indirilir. Zararın giderilmesi ayrıca, verilen ceza iki yıl ya da daha azsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) için de aranan şartlardan biridir. Ayrıntılar HAGB nedir yazımızda.

Aile içinde verilen zarar

TCK 167’ye göre suç; ayrılık kararı verilmemiş eşin, anne-baba, çocuk ve torun gibi üstsoy ya da altsoyun, bu derecedeki kayın hısımlarının veya aynı evde yaşayan kardeşin malına karşı işlenirse cezaya hükmolunmaz. Ayrılık kararı verilmiş eş ya da ayrı evde yaşayan kardeş gibi durumlarda ceza, şikâyet üzerine yarı oranında indirilir. Bu kural ceza ile ilgilidir; zararın hukuken ödetilmesi ayrı bir konudur.

Ceza davası ile tazminat aynı şey değil

Ceza davası, faili cezalandırmaya yöneliktir. Çizilen kapının boyası, kırılan camın bedeli ise ayrıca istenir. Bunun için ya ceza dosyası sırasında uzlaşmada ödeme yapılır ya da sulh hukuk veya asliye hukuk mahkemesinde tazminat davası açılır. Kasko yaptırdıysanız hasarı sigortanızdan karşılatıp, sigorta şirketinin bedeli faile rücu etmesini de bekleyebilirsiniz.

Şikâyet ve itiraz sürelerinin tamamı tek sayfada: İtiraz Süreleri Rehberi‘ne göz atın.

Sık Sorulan Sorular

Mala zarar verme suçunun cezası ne kadar?

Basit hâlde şikâyet üzerine 4 ay–3 yıl hapis veya adli para cezası verilir. Kamu malı, ağaç ya da afet tesisleri gibi nitelikli hâllerde ceza 1–4 yıl hapistir.

Mala zarar verme suçunda para cezası ne kadar?

Hâkim hapis yerine adli para cezası seçerse ceza 5 ile 730 gün arasında belirlenir ve her gün için 100–500 TL hesaplanır. Teorik aralık 500 TL ile 365.000 TL’dir.

Arabamı çizen kişiye ne yapabilirim?

Faili öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 ay içinde savcılığa şikâyette bulunabilirsiniz. Dosya önce uzlaştırmaya gider. Boya ve tamir bedelini ayrıca tazminat olarak isteyebilir ya da kaskonuzdan karşılatabilirsiniz.

Kazara verilen zarar suç mu?

Hayır. Mala zarar vermenin taksirli hâli kanunda düzenlenmediği için kazara verilen zarar suç oluşturmaz; ancak zararın ödenmesi gerekir.

Kısaca

• Başkasının malını bile bile bozmak, kırmak, kirletmek mala zarar verme suçudur (TCK 151).
• Basit hâl: şikâyet üzerine 4 ay–3 yıl hapis veya adli para cezası; 6 aylık şikâyet süresi ve uzlaşma var.
• Kamu malı, ağaç, afet tesisi gibi nitelikli hâller: 1–4 yıl hapis, şikâyet aranmaz.
• Kazara verilen zarar suç değildir, tazminat konusudur.
• Zararı gidermek cezada üçte ikiye ya da yarıya kadar indirim sağlar.

İlgili Yazılar

• Uzlaşmaya Tabi Suçlar Nelerdir? Uzlaştırma Teklifi, 7 Günlük Süre ve Sonuçları
• Hırsızlık Cezası: Basit ve Nitelikli Hırsızlık, Etkin Pişmanlık İndirimi
• Kasten Yaralama Cezası: Basit Yaralama, Şikâyet Süresi ve Uzlaşma
• Zeytin Ağacı Kesmek Yasak mı? İzin Şartı, Ağaç Başına Ceza ve Başkasının Ağacına Hapis

Kaynaklar

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, md. 22, 52, 151, 152, 153, 167 ve 168: Mevzuat Bilgi Sistemi
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, md. 231 ve 253: Mevzuat Bilgi Sistemi