Fırtınada İşe Gidemezsem Maaşım Kesilir mi? Yarım Ücret, Telafi Çalışması ve Valilik İzni

0

BEĞENDİM

0

Sabah 07.00. Pencereden baktığınızda ağaç dalları yerde, telefonda vapur seferlerinin iptal edildiğini bildiren mesaj var. Haberlerde valiliğin “idari izin” kararı okunuyor. Siz de özel bir şirkette çalışıyorsunuz ve aklınızdan geçen tek soru şu: Bugün gidemezsem ne olacak?

Peki fırtınada işe gidemezsem maaşım kesilir mi? İş Kanunu bu durumu “zorlayıcı sebep” başlığı altında düzenliyor. Kısa cevap: Gerçekten gidemediğiniz günler için ücretin tamamı değil, bir haftaya kadar her gün yarım ücret güvence altında. İşveren tam ücret öderse, çalışılmayan saatleri sonradan telafi ettirebilir. Ayrıntıları aşağıda madde madde anlattık.

Valiliğin idari izin kararı özel sektörü kapsar mı?

Kötü hava günlerinde valiliklerin verdiği idari izin kararları kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan personele yöneliktir. Bu kararlar özel sektör işverenlerini kendiliğinden bağlamaz; çoğu zaman özel sektöre yalnızca “tavsiye” niteliğinde bir çağrı yapılır.

Yani özel sektörde çalışıyorsanız, işyerinizin o gün açık olup olmayacağına işvereniniz karar verir. İşveren işyerini kapatırsa ya da “gelmeyin” derse, bu kararın ücretinize etkisi aşağıda anlatılan kurallara göre belirlenir. İşyeri açıksa ve siz yol durumu nedeniyle gidemiyorsanız, devreye yine aynı kurallar girer.

Fırtına “zorlayıcı sebep” sayılır mı?

4857 sayılı İş Kanunu iki ayrı zorlayıcı sebep durumu tanımlıyor:

• Md. 24/III: İşçinin çalıştığı işyerinde işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler (ör. fırtına nedeniyle işyerinin kapanması).
• Md. 25/III: İşçiyi işyerinde çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı sebep (ör. yolların kapanması, toplu taşımanın tamamen durması).

Kanun “fırtına” ya da “kar” kelimesini saymıyor. Ancak öğretide ve uygulamada ağırlıklı görüş, kar, sel, deprem ve şiddetli fırtına gibi doğal olaylar nedeniyle ulaşımın fiilen kesilmesini zorlayıcı sebep olarak kabul ediyor. Burada belirleyici olan, engelin sizin elinizde olmaması ve makul bir çabayla aşılamamasıdır. Hava sadece yağmurlu ve soğuksa, ulaşım işliyorsa bu durum zorlayıcı sebep sayılmayabilir. Hangi durumun zorlayıcı sebep olduğu somut olaya göre değerlendirilir.

İşe gidemediğim gün ne kadar ücret alırım?

İş Kanunu’nun 40. maddesi açık: 24 ve 25. maddelerin (III) numaralı bentlerinde gösterilen zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye, bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir.

• Fırtına yüzünden bir gün gidemediyseniz, o gün için en az yarım yevmiye hakkınız var.
• Zorlayıcı sebep bir haftayı aşarsa, bir haftadan sonraki günler için Kanun ücret ödeme yükümlülüğü öngörmüyor.
• İşin bir haftadan fazla tatil edilmesini gerektiren zorlayıcı sebeplerde, bu yarım ücret hafta tatili günü için de ödenir (md. 46).
• Bu bir alt sınırdır. İş sözleşmeniz, toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulaması daha lehinize bir kural öngörüyorsa (ör. tam ücret), o uygulanır.

Uygulamada birçok işveren, birkaç saatlik ya da bir günlük aksaklıkta ücreti tam ödeyip kaybedilen süreyi telafi çalışmasıyla tamamlatmayı tercih ediyor.

İşveren telafi çalışması isteyebilir mi?

Evet. İş Kanunu’nun 64. maddesine göre zorunlu nedenlerle işin durması ya da normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması hâlinde işveren, çalışılmayan süreler için dört ay içinde telafi çalışması yaptırabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırabiliyor.

• Telafi çalışması günde 3 saati geçemez ve günlük en çok çalışma süresini aşamaz.
• Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.
• Telafi çalışması fazla mesai sayılmaz, bu saatler için zamlı ücret ödenmez.

Telafi, ücretini tam aldığınız ama çalışmadığınız saatlerin karşılığıdır. Yarım ücret ödenen bir gün için ayrıca tam bir telafi istenmesi tartışmalı olabilir; bu durumda bordronuzu ve işverenin yazılı açıklamasını saklamanız yararlı olur.

Gelmediğim gün yıllık izinden ya da maaştan düşülebilir mi?

Yıllık ücretli izin, işçinin dinlenme hakkıdır ve kural olarak işçinin talebiyle kullanılır. Basına yansıyan bilgilere göre Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işe gelinmeyen günlerin işçiye sorulmadan yıllık izinden düşülmesini İş Kanunu’na aykırı bulmuştur. Bu nedenle fırtına gününün yıllık izinden sayılması için onayınızın alınması gerekir.

Ücretten ceza olarak kesinti ise ayrı bir konu. İş Kanunu’nun 38. maddesine göre işveren, toplu sözleşmede ya da iş sözleşmesinde gösterilen sebepler dışında ücret kesme cezası veremez; kesinti sebebiyle birlikte işçiye derhal bildirilmeli ve bir ayda iki gündeliği geçemez.

Gelmezsem devamsızlıktan işten çıkarılır mıyım?

İş Kanunu’nun 25/II-g bendi, işçinin izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü, bir ay içinde iki defa tatil gününden sonraki işgünü ya da bir ayda üç işgünü işe gelmemesini haklı fesih sebebi sayıyor. Ulaşımın fiilen kesildiği bir fırtına günü, haklı sebep olarak değerlendirilebilir. Ancak bunu ispat yükü pratikte size düşebilir.

Zorlayıcı sebep bir haftadan fazla sürerse durum değişir: Bu hâlde hem işçi (md. 24/III) hem işveren (md. 25/III) sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir. Tek günlük bir fırtına bu sınıra yaklaşmaz.

Yolda kaza geçirirsem iş kazası sayılır mı?

5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre sigortalının işverence sağlanan bir taşıtla işyerine gidiş gelişi sırasında yaşanan olay iş kazasıdır. Yani servisle giderken fırtınada kaza geçirirseniz iş kazası kapsamına girersiniz.

Kendi aracınızla, yürüyerek ya da toplu taşımayla giderken yaşanan kaza ise bu maddedeki sayımda yer almıyor; kural olarak iş kazası sayılmaz. İşveren sizi görevli olarak işyeri dışına gönderdiyse durum farklıdır (md. 13/c).

Açık alanda çalışıyorsanız bir hakkınız daha var: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 13. maddesi, ciddi ve yakın tehlike karşısında çalışmaktan kaçınma hakkı tanıyor. Kurul ya da işveren talebiniz yönünde karar verirse, tedbir alınıncaya kadar çalışmayabilirsiniz ve bu dönemde ücretiniz saklıdır. Tehlike önlenemez boyuttaysa usule uymadan güvenli yere gidebilirsiniz; bu yüzden haklarınız kısıtlanamaz.

Fırtına günü ne yapmalısınız?

1. İşvereninize hemen haber verin. Mesai başlamadan önce yazılı mesaj ya da e-posta ile gelemeyeceğinizi ve nedenini bildirin.
2. Engeli belgeleyin. Sefer iptali bildirimini, yol kapanması haberini, Meteoroloji uyarısını ya da fotoğrafı saklayın.
3. Uzaktan çalışma imkânı sorun. İşiniz uygunsa evden çalışmak, ücret tartışmasını baştan ortadan kaldırır.
4. Yıllık izin önerisine dikkat edin. Günün yıllık izinden sayılması sizin onayınıza bağlıdır; kabul edip etmemek sizin kararınız.
5. Bordronuzu kontrol edin. O gün için hiç ücret ödenmediyse önce işverenle yazılı görüşün; sonuç alamazsanız ALO 170 hattına ya da arabulucuya başvurabilirsiniz.

Kararlara itiraz süreleri ve merciler tek yerde: İtiraz Süreleri Rehberi‘ne göz atın.

Sık Sorulan Sorular

Valilik idari izin verdi, özel sektörde çalışan işe gitmek zorunda mı?

Valiliğin idari izni kamu personeline yöneliktir. Özel sektörde işyerinin açık olup olmadığına işveren karar verir. Ancak ulaşım fiilen kesildiyse gidememeniz zorlayıcı sebep sayılabilir.

Kar ve fırtına yüzünden işe gidemeyen işçinin maaşı kesilir mi?

Ücretin tamamı güvence altında değil; ancak zorlayıcı sebep varsa İş Kanunu 40. madde gereği bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir. Sözleşmede daha lehe hüküm varsa o uygulanır.

İşveren fırtına gününü yıllık izinden düşebilir mi?

Yıllık izin işçinin talebiyle kullanılır. İşçiye sorulmadan gelinmeyen günlerin yıllık izinden düşülmesi, basına yansıyan bir Yargıtay kararında Kanun’a aykırı bulundu.

Telafi çalışması fazla mesai sayılır mı?

Hayır. Telafi çalışması dört ay içinde, günde en fazla 3 saat yaptırılabilir ve fazla mesai sayılmaz. Tatil günlerinde telafi yaptırılamaz.

Fırtınada servisle giderken kaza iş kazası mı?

Evet. İşverenin sağladığı taşıtla gidiş gelişte yaşanan kaza 5510 sayılı Kanun md. 13/e gereği iş kazasıdır.

Kısaca

• Valiliğin idari izin kararı kamu personeline yöneliktir; özel sektörde karar işverenindir.
• Ulaşımın fiilen kesilmesi zorlayıcı sebep sayılabilir; somut olaya göre değerlendirilir.
• Zorlayıcı sebeple çalışılamayan günlerde bir haftaya kadar her gün yarım ücret ödenir (İş K. md. 40).
• İşveren tam ücret öderse dört ay içinde, günde en fazla 3 saat telafi çalışması isteyebilir.
• Gelinmeyen gün onayınız olmadan yıllık izinden düşülmemeli; işverene hemen yazılı haber verin.
• Servisle giderken yaşanan kaza iş kazasıdır; kendi imkânınızla giderken yaşanan kaza kural olarak değildir.

Bu içerik 4857 sayılı İş Kanunu (md. 24, 25, 38, 40, 46, 64), 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (md. 13) ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na (md. 13) dayanır ve genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

İlgili Yazılar

• Lodosta Araca Ağaç Düştü, Zararı Kim Öder? Belediyeye Başvuru, Kasko ve 60 Günlük Dava Süresi
• Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti Nasıl Alınır? Son Maaşla Hesap, 5 Yıl Zamanaşımı ve Arabuluculuk
• Asgari Ücretin Altında Maaş Ödenirse Ne Olur? İşçi Başına Aylık 2.734 TL Ceza ve 5 Yıllık Fark Hakkı
• Motor Yasağına Uymamanın Cezası Ne Kadar? Valilik Kararı, Kuryeler ve Scooter İçin 3.705 TL

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu (md. 24, 25, 38, 40, 46, 64): mevzuat.gov.tr
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (md. 13): mevzuat.gov.tr
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (md. 13): mevzuat.gov.tr