Veli WhatsApp grubunda yeni bir mesaj: “Öğretmenler Günü için herkes 500 lira atsın, hocamıza tam altın alıyoruz.” Altına iki beğeni, bir de “Biz de kahvaltı organize edelim” önerisi geliyor. Siz ise telefonu elinizde tutup düşünüyorsunuz: Göndermezseniz çocuğunuz sınıfta göze batar mı, gönderirseniz bir kuralı mı çiğnemiş olursunuz?
Peki öğretmene hediye vermek yasak mı? Kısa cevap: Çocuğun elinden çıkan bir resim, bir kitap ya da çiçek gibi sembolik bir hediye sorun yaratmıyor. Ama altın, takı, giysi, hediye çeki ya da para, devlet okulunda görev yapan bir öğretmen için yasak kapsamına giriyor. Aşağıda hangi hediyenin nereden yasaklandığını, kimin ne riskle karşılaştığını ve veli olarak neler yapabileceğinizi madde madde anlatıyoruz.
Devlet okullarında çalışan öğretmenler 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi. Kanunun 29. maddesi açık: Memurların doğrudan ya da aracı eliyle hediye istemesi, görev sırasında olmasa bile menfaat sağlama amacıyla hediye kabul etmesi ve iş sahiplerinden borç para alması yasak.
Bu yasağın kapsamını Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ayrıntılandırıyor. Yönetmeliğin 15. maddesine göre temel ilke, kamu görevlisinin hediye almaması ve ona hediye verilmemesi. Ekonomik değeri olsun ya da olmasın, görevini etkileyen veya etkileme ihtimali olan her türlü eşya ve menfaat “hediye” sayılıyor. Aynı maddede yasak kapsamında olanlar tek tek sayılmış:
Okulda “hizmetten yararlanan” kişi öğrenci ve velidir. Bu yüzden veliler adına alınan bir altın, bilezik, kolye ya da mağaza hediye çeki, yönetmeliğin açıkça saydığı yasak hediyelere giriyor. Yönetmelik Türk Silahlı Kuvvetleri, yargı mensupları ve üniversiteler dışında kalan kamu kurumlarında çalışan tüm personeli kapsıyor; Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okullardaki öğretmenler de bu kapsamda.
Kural “hiçbir şey verilemez” değil. Etik Yönetmeliği’nin 15. maddesi bazı hediyeleri yasak kapsamı dışında tutuyor. Okul hayatına en yakın olanlar şunlar:
Millî Eğitim Bakanlığının “Eğitim-Öğretim Hizmeti Verenler İçin Mesleki Etik İlkeler” metni de aynı çizgide. Metnin 12. maddesine göre eğitimci, Öğretmenler Günü gibi özel gün ve haftalarda verilen, maddi değeri olmayan sembolik nitelikteki hediyeler dışında, mesleki kararını ve tarafsızlığını etkileyebilecek hiçbir hediyeyi kabul etmez.
Yani çocuğun yaptığı resim, el yazısıyla bir kart, bir kitap ya da bir demet çiçek sorun yaratmıyor. “Sembolik” sınırının nerede bittiğine dair kanunda bir TL tutarı yok; uygulamada belirleyici olan, hediyenin ekonomik değeri ve öğretmenin tarafsızlığını etkileyip etkilemeyeceği.
Yasak hediyeyi kabul eden öğretmen için önce disiplin süreci gündeme gelir. 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinin (D) bendinin (c) alt bendi, “görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak” fiiline kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını bağlıyor. Bu ceza, fiilin ağırlığına göre memurun kademe ilerlemesinin 1 ila 3 yıl durdurulması anlamına geliyor. Hangi disiplin hükmünün uygulanacağı somut olaya göre değerlendirilir.
Öğretmenin hediye istemesi daha ağır bir durum. Bakanlığın mesleki etik ilkelerinin 15. maddesi, eğitimcinin öğrenci ve velilerden bağış, yardım ya da başka bir isim altında para veya eşya talep edemeyeceğini ve bununla ilgili zorunluluk getiremeyeceğini söylüyor. 657 sayılı Kanun’un 29. maddesi de hediye istemeyi doğrudan yasaklıyor.
Kanunda Öğretmenler Günü’nde hediye veren veliye özel bir ceza maddesi yok. Disiplin yaptırımları memur için geçerli; veli için idari para cezası öngörülmüş değil.
Durum, hediye bir karşılık için verilirse değişir. Türk Ceza Kanunu’nun 252. maddesi, kamu görevlisine görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için menfaat sağlayan kişiyi de, bu menfaati alan kamu görevlisini de 4 yıldan 12 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırıyor. Teklif yapılıp kabul edilmezse ceza yarı oranında indiriliyor. Örneğin “notu yükseltsin”, “devamsızlığı yazmasın” beklentisiyle verilen değerli bir hediye bu tartışmayı açabilir. Teşekkür amaçlı sembolik bir hediyenin rüşvet sayılması ise beklenmez; hangi maddenin uygulanacağı somut olaya göre değerlendirilir.
Özel okul öğretmenleri devlet memuru değil; 657 sayılı Kanun’un 29. ve 125. maddeleri ile Etik Yönetmeliği onlara doğrudan uygulanmıyor. İlişkileri iş sözleşmesi ve okulun kendi iç düzenlemeleriyle yürüyor. Bakanlığın mesleki etik ilkeleri ise başlığından da anlaşılacağı gibi eğitim-öğretim hizmeti verenlere yönelik bir yol gösterici metin. Birçok özel okul da kendi yönetmeliğinde hediye kabulünü sınırlıyor. Bu nedenle özel okulda da değerli hediye yerine sembolik bir jest tercih etmek en güvenli yol.
Basına yansıyan bilgilere göre bazı veli gruplarında Öğretmenler Günü için tam altın ve binlerce liralık kahvaltı organizasyonu istendiği konuşuluyor. Böyle bir baskıyla karşılaşırsanız şu adımlar işe yarar:
Yeni çıkan düzenlemeleri tek yerden takip edin: Güncel Mevzuat Rehberi‘ne göz atın.
Hayır. Çiçek, kart ya da kitap gibi maddi değeri düşük sembolik hediyeler MEB’in mesleki etik ilkelerinin 12. maddesine göre kabul edilebiliyor.
Veli açısından tek başına suç değil, ancak altın ve takı Etik Yönetmeliği md. 15’te yasak hediyeler arasında sayılıyor. Devlet okulundaki öğretmen kabul ederse disiplin cezası gündeme gelebilir; bir işin karşılığı olarak verilirse TCK 252 kapsamında rüşvet tartışması açılabilir.
Hayır. Etik Yönetmeliği, hizmet veya çıkar ilişkisi içinde olanlardan alınan kutlama hediyelerini ve hediye çeklerini açıkça yasak kapsamında sayıyor.
Öğretmenin öğrenciler arasında aile statüsüne göre ayrım yapması mesleki etik ilkelere aykırı. Okul müdürüne, il veya ilçe millî eğitim müdürlüğüne ya da CİMER’e yazılı başvuru yapabilirsiniz.
657 sayılı Kanun ve Etik Yönetmeliği yalnızca kamu görevlilerini kapsıyor. Özel okulda iş sözleşmesi ve okulun kendi kuralları belirleyici; yine de değerli hediyeden kaçınmak yerinde olur.
Bu içerik 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (md. 29, 125), 13 Nisan 2005 tarihli ve 25785 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (md. 2, 15), Millî Eğitim Bakanlığı Mesleki Etik İlkeleri (md. 12, 15) ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (md. 252) hükümlerine dayanır ve genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Son güncelleme: · Yazar: Ahmet Rıfat Albuz
Bu yazı yürürlükteki mevzuata dayanarak genel bilgi vermek için hazırlandı. Hukuki bir sorununuz varsa ilgili kuruma ya da bir avukata danışın.
1
Sosyal Medya Hesabı Neden Kapatılır? Platform Kuralları ve İtiraz
2
Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu Cezası (TCK 134): Sosyal Medya İfşası 2-5 Yıl
3
KVKK Cezası Ne Kadar? Şirketlere 17 Milyon TL’ye Kadar Para Cezası, Kişilere Hapis: Fark ve Şikâyet Yolu
4
Dolandırıldım, Ne Yapmalıyım? İlk 24 Saatte Atılacak Adımlar ve Param Geri Gelir mi?
5
Gizli Ses Kaydı Almak Suç mu, Delil Sayılır mı? TCK 133 Cezası ve Yargıtay Yaklaşımı
CEZA YEMEME REHBERI