Maske Takmama Cezası İptali: Ödenen Cezaların İadesi, Başvuru Süresi ve Güncel Durum

0

BEĞENDİM

0

Pandemi döneminde maske takmama, sokağa çıkma kısıtlamasına uymama gibi Covid-19 tedbirlerine aykırılık nedeniyle verilen idari para cezalarının durumu iki gruba ayrılıyor. Ödenmemiş cezaların tahsilinden 2022’de çıkan bir kanunla vazgeçildi. Ödenmiş cezalar ise Anayasa Mahkemesi’nin 2023’teki iptal kararından sonra iade kapsamına alındı.

İade için başvuru süresi 31 Aralık 2024’te doldu. Kasım 2026 itibarıyla bu süreyi yeniden açan bir düzenlemeye rastlanmadı. Yani bugün ilk kez iade başvurusu yapmak isteyen biri için yasal yol büyük ölçüde kapanmış durumda.

Maske cezaları nasıl iptal edildi?

Süreç birkaç adımda ilerledi:

• 2020-2022: Cezalar çoğunlukla Kabahatler Kanunu’nun 32. maddesi (emre aykırı davranış) ya da Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 282. maddesi gerekçe gösterilerek kesildi. Dayanağa göre tutarlar farklıydı.
• 9 Kasım 2020: Yargıtay 19. Ceza Dairesi, kanun yararına bozma incelemesinde maske yükümlülüğünün Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda doğrudan yer almadığını, yükümlülüğün il hıfzıssıhha kurulu kararıyla getirilip Kabahatler Kanunu 32’ye göre yaptırıma bağlanabileceğini değerlendirdi (E. 2020/4354, K. 2020/14250).
• 9 Kasım 2022: 7420 sayılı Kanun’un geçici 4. maddesi yürürlüğe girdi. Covid-19 tedbirlerine aykırılıktan verilen cezalardan tebliğ edilmemiş olanların tebliğinden, tebliğ edilmiş olanların tahsilinden vazgeçildi. Aynı maddede, tahsil edilmiş cezaların iade edilmeyeceği yazıyordu.
• 5 Nisan 2023: Anayasa Mahkemesi, “tahsil edilmiş olan idari para cezaları iade edilmez” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti (E. 2023/44, K. 2023/71). Karar 24 Mayıs 2023 tarihli ve 32200 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.
• 5 Ağustos 2023: Kanuna eklenen iade hükmünün uygulaması için Tahsilat Genel Tebliği (Seri: B Sıra No: 19) yayımlandı ve başvurular başladı.

Anayasa Mahkemesi’nin iptal gerekçesi eşitlikti: cezasını ödemeyen kişi borçtan kurtulurken, kurallara uyup ödeyen kişinin parasını geri alamaması kabul edilmedi.

İade kimleri kapsıyordu?

Tebliğe göre iade için şu şartların birlikte bulunması gerekiyordu:

• Cezanın 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ya da 5326 sayılı Kabahatler Kanunu kapsamında, Covid-19 salgınına yönelik tedbirlere uymama nedeniyle verilmiş olması
• Fiilin 11 Mart 2020 ile 9 Kasım 2022 arasında işlenmiş olması
• Cezanın 9 Kasım 2022’den önce ödenmiş olması

Aynı kanunlara göre başka nedenlerle kesilen cezalar kapsam dışındaydı. 9 Kasım 2022’den sonra ödenen kapsamdaki cezalar ise ayrı bir tebliğe (Seri: B Sıra No: 16) göre iade edildi. Basına yansıyan rakamlara göre yaklaşık 321 bin kişinin ödediği 309 milyon liralık cezanın iadesi gündeme gelmişti.

Başvuru nasıl yapılıyordu?

Başvuru yeri, cezanın nereye ödendiğine bağlıydı:

• Vergi dairesine, ya da vergi dairesi adına banka veya PTT’ye ödendiyse: gib.gov.tr üzerinden internetten, ya da vergi dairesine elden veya posta ile.
• Cezayı veren kurumun muhasebe birimine (malmüdürlüğü, defterdarlık muhasebe müdürlüğü) ödendiyse: o birime.

Dilekçeye idari yaptırım karar tutanağının ve ödeme belgesinin örneği ekleniyordu. Tutanak elde yoksa iadeyi yapacak birim bunu cezayı veren kurumdan temin edebiliyordu. Son başvuru tarihi tebliğde 31 Aralık 2024 (dahil) olarak belirlendi.

Süreyi kaçıranlar ne yapabilir?

Tebliğde 31 Aralık 2024’ten sonra yapılacak başvurular için bir istisna yer almıyor. Bu nedenle geç yapılan başvuruların kabul edilmesi beklenmez. Süre içinde başvurduğunuz halde iade almadıysanız durum farklı: başvuru tarihini gösteren belgeyle (e-posta, evrak kaydı, posta alındısı) ilgili vergi dairesine ya da muhasebe birimine gidin. Ret cevabı alırsanız dava yolunu bir avukatla değerlendirmeniz yerinde olur.

Örnek: Zeynep Hanım 2021’de ödediği maske cezası için Mart 2024’te vergi dairesine başvurduysa iade hakkı tebliğ kapsamındaydı. Aynı başvuruyu 2026’da ilk kez yaparsa süre geçmiş sayılır.

Ödemediğim ceza hâlâ borç görünüyorsa ne yapmalıyım?

7420 sayılı Kanun kapsamındaki ödenmemiş cezaların tahsilinden vazgeçildi. Böyle bir ceza e-Devlet’te ya da vergi dairesi kayıtlarında borç olarak görünmeye devam ediyorsa, tutanağın tarihini ve dayanağını gösteren bilgilerle vergi dairesine başvurup kaydın silinmesini isteyin. Borç kontrolü için e-Devlet borç sorgulama yazımızdaki adımları izleyebilirsiniz.

Bugün maske takmamanın cezası var mı?

Genel bir maske zorunluluğu yok. Ancak hastane gibi yerlerde ya da ileride yeni bir salgın tedbiri alınırsa, yetkili makamın kararına uymamak Kabahatler Kanunu’nun 32. maddesi kapsamında değerlendirilebilir. Bu maddenin 2026 tutarı 3.705 TL. Bu tür cezalara tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebiliyor. Ayrıntılar için Kabahatler Kanunu idari para cezası yazımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Sokağa çıkma yasağı cezaları da iade kapsamında mıydı?

Evet. Kapsam yalnızca maske değil, Covid-19 salgınına karşı alınan tedbirlere aykırılıktan verilen tüm idari para cezalarıydı. Anayasa Mahkemesi de bir bireysel başvuruda, sokağa çıkma kısıtlaması nedeniyle Umumi Hıfzıssıhha Kanunu 282’ye göre verilen cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğine karar vermişti.

İadede faiz ödendi mi?

Tebliğde iade tutarına faiz eklenmesine ilişkin açık bir hüküm bulunmuyor. Düzenleme, ödenmiş ceza tutarının geri verilmesini esas alıyor.

Ödenmemiş cezam için icra ya da haciz uygulanabilir mi?

Kanun kapsamındaki cezaların tahsilinden vazgeçildiği için takip yapılmaması gerekir. Hesabınıza haciz konduysa vergi dairesine yazılı başvurun. Genel bilgi için idari para cezaları rehberimize göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

• Anayasa Mahkemesi, E. 2023/44, K. 2023/71, 5.4.2023 (RG 24.05.2023/32200)
• Tahsilat Genel Tebliği (Seri: B Sıra No: 19), RG 05.08.2023/32270
• 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu, Mevzuat Bilgi Sistemi
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, Mevzuat Bilgi Sistemi